Het geheim van de sloot

Groep 4 · taal, natuur · Leven in en om de sloot · 180 min

1. Wie ben ik? 45 min

Ik vond het in het gras bij de sloot: een oud schrift met een elastiek erom. De kaft was een beetje nat. Op de voorkant stond: Slootschrift van Opa Snoek.

Ik heb het gelezen, maar ik kon niet alles oplossen. Daarom geef ik het aan jou.

Ik heb een lange snavel. Ik sta op één poot in het water. Ik eet kikkers en vissen. Wie ben ik?

Antwoord: reiger

Ik heb vier vleugels die glimmen in de zon. Ik vlieg heel snel heen en weer boven het water. Wie ben ik?

Antwoord: libel / libelle / waterjuffer

Toelichting

Ook "waterjuffer" is goed. Het is een familielid van de libel, en het past bij alle aanwijzingen.

Opa schreef een raadsel over de eend, maar de zinnen staan door elkaar. Zet ze op volgorde, van vaag naar precies.

A Ik kan zwemmen en vliegen.

B Ik heb twee poten.

C Ik zeg: kwak!

D Ik heb zwemvliezen aan mijn poten.

Antwoord: B › A › D › C (ook goed: A › B › D › C; B › D › A › C)

Toelichting

De eerste zin past bij heel veel dieren, de laatste maar bij één. Zin 1 en 2, en zin 2 en 3, mogen ook omgedraaid.

Doorvragen

Bij welke zin weet je het zeker? Waarom?
Waarom is "Ik zeg kwak" een slechte eerste zin?

Ik kan vliegen én zwemmen. Ik heb zes poten. Wie ben ik?

Antwoord: schrijvertje

Uitwerking

Vliegen en zwemmen kunnen de eend en het schrijvertje. Zes poten heeft alleen het schrijvertje.

Ik kan niet vliegen. Ik heb meer poten dan een kikker. Wie ben ik?

Antwoord: waterspin

Uitwerking

Meer dan 4 poten hebben de libel, het schrijvertje en de waterspin. Daarvan kan alleen de waterspin niet vliegen.

Veelgemaakte fouten

Kiest het schrijvertje, omdat het "veel poten" heeft en kan zwemmen. Wijs op de eerste aanwijzing.

Ik heb vier poten. Ik kan zwemmen, maar niet vliegen. Wie ben ik?

A De kikker

B De watersalamander

C Dat kun je nog niet zeker weten

Antwoord: C (Dat kun je nog niet zeker weten)

Toelichting

Beide dieren passen bij alle drie de aanwijzingen. Dit is de kern van het deel. Een raadsel met twee antwoorden is nog niet af.

Veelgemaakte fouten

Kiest de kikker, omdat die bekender is. Vraag of de watersalamander ook past.

Schrijf één aanwijzing erbij, zodat het raadsel maar één antwoord heeft. Het antwoord moet de kikker worden.

Geen vast antwoord

Toelichting

Bijvoorbeeld: "Ik heb geen staart", "Ik kwaak" of "Ik kan ver springen". "Ik ben groen" werkt niet: er zijn ook groene salamanders, en niet elke kikker is groen.

Doorvragen

Hoe weet je zeker dat jouw aanwijzing niet bij de salamander past?

Beoordelingscriteria

De aanwijzing past bij de kikker
De aanwijzing past niet bij de watersalamander

Ik lijk op een kikker, maar mijn huid is bobbelig. Je kunt ook over mij naar de sloot lopen. Wie ben ik?

Antwoord: pad

Toelichting

Een pad (het dier) en een pad (een smalle weg).

Ik ben een platte vis. Maar ik zit ook in jouw arm. Wat ben ik?

Antwoord: bot

Toelichting

Een bot is een platte vis, en een bot zit in je lichaam.

Ik zoem van bloem naar bloem. Maar ik pas ook in deze zin: Opa woont ... de sloot. Wat ben ik?

Antwoord: bij

Toelichting

De bij (het insect) en bij (vlak naast). Het tweede woord is geen ding maar een klein woordje. Dat is extra lastig.

Doorvragen

Ken je nog meer woorden met twee betekenissen? (bank, blad, slot, kraan)

Schrijf zelf een raadsel over een dier uit de sloot. Begin vaag en eindig precies. Schrijf het antwoord er niet bij! Laat een klasgenoot raden.

Geen vast antwoord

Toelichting

Laat de klasgenoot het raadsel echt raden. Raadt die een ander dier dat ook past? Dan mist er een aanwijzing, en dat is een mooi leermoment.

Beoordelingscriteria

Alle aanwijzingen kloppen met het dier
Minstens drie aanwijzingen, van vaag naar precies
Het raadsel heeft maar één antwoord

2. Opa's geheimschrift 45 min

Welk dier staat hier? 5 5 14 4

Antwoord: eend

Uitwerking

E = 5, E = 5, N = 14, D = 4.

Ontcijfer het briefje op kladpapier. Waar moet je naartoe? Schrijf het laatste woord op.

Antwoord: riet

Uitwerking

KOM BIJ HET RIET. BIJ is 2 9 10: de IJ is in de code twee letters.

In het briefje staat BIJ als 2 9 10. Hoe schrijf je IJS in de cijfercode?

A 9 10 19

B 25 19

C 10 19

Antwoord: A (9 10 19)

Veelgemaakte fouten

25 19: schrijft de IJ als een Y (25). In een Nederlands woord is de IJ een I en een J.
10 19: hoort maar één klank en schrijft daarom maar één letter.

Doorvragen

Hoeveel letters heeft het woord IJS? Hoeveel klanken hoor je?

Ik probeerde het. Ik schoof elke letter één verder en kreeg UNQQV. Hè? Dat is geen woord!

Wat deed ik verkeerd?

A Ik schoof een letter verder, maar ik moest een letter terug.

B Ik las het woord achterstevoren.

C Ik gebruikte de cijfercode.

Antwoord: A (Ik schoof een letter verder, maar ik moest een letter terug.)

Toelichting

Opa schoof één verder om te coderen. Om te ontcijferen doe je het omgekeerde, één terug.

Welk woord schreef Opa?

Antwoord: sloot

Uitwerking

T wordt S, M wordt L, P wordt O, P wordt O, U wordt T.

Schrijf het woord VIS in de schuifcode. Schuif elke letter één verder.

Antwoord: wjt

Veelgemaakte fouten

UHR, omdat de leerling een letter terug schuift.

Wat is het verschil tussen en ?

A heeft een stip, dus het is een letter uit het hekje met stippen

B is een grotere letter

C Er is geen verschil

Antwoord: A ( heeft een stip, dus het is een letter uit het hekje met stippen)

Welke vogel zag Opa?

Tip: Let op de twee eerste tekens. Samen zijn ze één klank.

Antwoord: ijsvogel

Uitwerking

I, J, S, V, O, G, E, L. De ijsvogel is een kleine blauw-oranje vogel die naar visjes duikt.

Veelgemaakte fouten

Leest IASVOGEL: een A in plaats van de J. Het hoekje is hetzelfde, maar de J heeft een stip.

Ontcijfer het geheim. Wat moet je zoeken?

Antwoord: kikkerdril

Uitwerking

ZOEK DE KIKKERDRIL. Dit leidt naar het volgende deel.

Schrijf het woord SLOOT in hekjesschrift.

Geen vast antwoord

Toelichting

Goed is:

Beoordelingscriteria

Vijf tekens, elk teken past bij zijn letter
De L en de O hebben een stip, de S en de T niet

Schrijf een geheim briefje voor een klasgenoot. Kies een van de drie codes. Kan je klasgenoot het ontcijferen?

Geen vast antwoord

Beoordelingscriteria

Het briefje is goed gecodeerd (controleer een paar letters)
Er staat bij welke code het is
Een IJ is als twee letters gecodeerd

3. Woorden bouwen 45 min

Ik ging naar de sloot en zocht de kikkerdril. Ik vond hem! En in het schrift vond ik de bladzijde met de titel Woordladders.

Van POOT naar BOOM in twee stappen: POOT, ..., BOOM. Welk woord staat in het midden?

Antwoord: boot

Toelichting

POOM is geen woord, dus BOOT is de enige weg.

Van BEK naar BAD: BEK, ..., BAD. Welk woord staat in het midden?

Antwoord: bak / bed

Toelichting

BAK en BED zijn allebei goed. Vraag of de leerling allebei de manieren vindt.

Ik dacht dat het sneller kon. Van BEK naar BAD in één stap!

Mag dat?

A Ja, want BAD is een echt woord.

B Nee, want er veranderen twee letters.

Antwoord: B (Nee, want er veranderen twee letters.)

Zet deze woordladder op volgorde. Begin bij VIS.

A MES

B MOS

C VIS

D VOS

Antwoord: C › D › B › A

Uitwerking

VIS, VOS (i wordt o), MOS (v wordt m), MES (o wordt e). Er is maar één volgorde, want van VIS kun je alleen naar VOS.

Maak zelf een woordladder van minstens drie stappen. Schrijf elke stap op een eigen regel.

Geen vast antwoord

Toelichting

Korte woorden van drie of vier letters werken het best. Wie het makkelijk vindt, kiest een begin- en eindwoord en zoekt de weg ertussen.

Beoordelingscriteria

Elke stap verandert precies één letter
Elk woord is een echt woord

Je mag elk eerste stuk combineren met elk tweede stuk.

Maak zoveel mogelijk echte woorden met een eerste stuk en een tweede stuk uit de tabel.

Geen vast antwoord

Toelichting

Bijvoorbeeld: waterlelie, waterslak, waterkant, kikkerdril, visnet, slootkant. Verzonnen woorden horen bij het fantasiedier.

Beoordelingscriteria

Minstens vijf echte woorden
Elk woord is goed gespeld, met de twee stukken aan elkaar

Welk van deze twee woorden is een vogel?

A rietvogel

B vogelriet

Antwoord: A (rietvogel)

Toelichting

Het laatste stuk zegt wat het is. Een rietvogel is een vogel die in het riet leeft. Vogelriet zou riet zijn.

Doorvragen

Is een waterslak water of een slak?

Een kikkervis zou een vis zijn. Wat zou een viskikker zijn?

Antwoord: kikker / een kikker

Veelgemaakte fouten

Vis: kijkt naar het eerste stuk, zoals bij de kikkervis.

Plak twee slootdieren aan elkaar, bijvoorbeeld een snoek en een slak. Zo krijg je een snoekslak! Teken jouw nieuwe slootdier.

Geen vast antwoord

Beoordelingscriteria

Het dier heeft iets van allebei de dieren
Het laatste stuk van de naam zie je het meest (een snoekslak is vooral een slak)

Hoe heet jouw dier? Wat kan het? Schrijf twee of drie zinnen voor in het slootschrift.

Geen vast antwoord

Beoordelingscriteria

De naam is twee dieren aan elkaar geplakt
De zinnen passen bij beide dieren

4. De laatste bladzijde 45 min

Achterin het schrift zat een losse bladzijde. Er stonden allemaal dieren op, door elkaar. Daarboven stond Mijn slootregister.

Sorteer Opa's dieren. Schrijf elke letter op de goede plek in het schema.

Tip: Een libellenlarve is een jonge libel. Hij woont nog onder water en heeft nog geen vleugels.

Antwoord: Kan vliegen en Heeft zes poten: A, D, H · alleen Kan vliegen: B, G · alleen Heeft zes poten: E · geen van beide: C, F, I

Veelgemaakte fouten

Zet de waterspin bij zes poten: een spin heeft acht poten.
Zet de libellenlarve bij de libel: het is hetzelfde dier, maar nu kan hij nog niet vliegen.

Doorvragen

Welke dieren in het midden lijken op elkaar? (Het zijn allemaal insecten.)

Alle dieren met zes poten zijn insecten. Welk dier lijkt op een insect, maar is het niet?

A mug

B waterspin

C schrijvertje

D libellenlarve

Antwoord: B (waterspin)

Toelichting

Spinnen hebben acht poten en zijn geen insecten. De libellenlarve is wel een insect, ook al kan hij nog niet vliegen.

Los de kruiswoordpuzzel op. Schrijf de woorden in de vakjes op je antwoordblad, één letter per vakje.

Tip: Begin met het woord dat je het zekerst weet. Gebruik de letters die al in de vakjes staan.

Antwoord: Horizontaal: 1 SLAK, 3 SNOEK, 5 REIGER, 6 EEND · Verticaal: 2 KIKKER, 4 LIBEL, 5 RIET · (STIL)

Toelichting

Elk goed woord is een punt. Woorden die kruisen helpen elkaar; wie vastloopt, kan beginnen met KIKKER of EEND.

Lees de grijze vakjes in de volgorde van de kleine nummers. Welk woord staat er?

Antwoord: stil

Uitwerking

S (van SNOEK), T (van RIET), I (van KIKKER), L (van LIBEL): STIL.

Maak zelf een kleine kruiswoordpuzzel van minstens drie woorden die elkaar kruisen. Teken de vakjes op het rooster. Zet een klein nummer in het eerste vakje van elk woord.

Geen vast antwoord

Toelichting

Laat de leerling eerst de woorden kiezen en zoeken welke letters ze delen. Een woordenlijst van de sloot helpt. Pas daarna tekenen.

Beoordelingscriteria

Minstens drie woorden die elkaar kruisen, met dezelfde letter op het kruispunt
Elk woord heeft een nummer in zijn eerste vakje
De puzzel is op te lossen

Schrijf bij elk nummer een aanwijzing. Laat een klasgenoot je puzzel oplossen!

Geen vast antwoord

Beoordelingscriteria

Elke aanwijzing past bij precies één woord van de puzzel
De aanwijzingen zijn zo geschreven dat een klasgenoot het woord kan vinden (zoals Opa's raadsels)