Stormeiland: het logboek van Noor en Sem

Groep 5 · rekenen, aardrijkskunde · Weer, zee en eilanden · 175 min

Dag 1: Aangespoeld 40 min

In welk vakje ligt de bron?

Antwoord: D3

Veelgemaakte fouten

3D: zet het cijfer voor de letter. Op deze kaart komt de letter eerst, net als bij zeeslag.

Wat ligt er in vakje C2?

A De grot

B De heuvel

C Het moeras

D Het palmbos

Antwoord: B (De heuvel)

Sem staat bij het wrak. In welke richting ligt de bron?

Tip: Moet je naar boven of naar onder? Naar links of naar rechts?

A Noordoost

B Noordwest

C Zuidoost

D Zuidwest

Antwoord: A (Noordoost)

Toelichting

Van B5 naar D3 is naar rechts (oost) en naar boven (noord).

Veelgemaakte fouten

Noordwest: verwart oost en west. Op de kaart staan ze links (W) en rechts (O): WO lees je van links naar rechts.

Noor loopt van het wrak naar de bron. Ze loopt van vakje naar vakje, nooit schuin. Door het moeras kan ze niet. Hoeveel meter loopt ze minstens?

Tip: Tel de stappen van vakje naar vakje. Elke stap is 100 meter.

Antwoord: 600 meter

Toelichting

6 stappen van 100 meter. Langs de noordkant (B4, B3, B2, C2, D2, D3) of langs de zuidkant (C5, D5, E5, E4, E3, D3).

Veelgemaakte fouten

400: telt de kortste weg alsof het moeras er niet is.
200 of 300: telt schuine stappen.
6: telt vakjes in plaats van meters.

Doorvragen

Zijn er meer routes van 600 meter? Hoe weet je zeker dat het niet korter kan?

Hoeveel vakjes is elke plek van de bron en van het wrak? Loop niet schuin en niet door het moeras.

Geen vast antwoord

Toelichting

Strand: 6 en 0. Grot: 1 en 5. Heuvel: 2 en 4.

Beoordelingscriteria

Alle zes de afstanden kloppen
Er is om het moeras heen geteld

Waar komt jullie kamp? Kies één plek. Onthoud hem goed, hij telt de komende dagen!

A Het strand

B De grot

C De heuvel

Geen vast antwoord

Toelichting

Er is geen goed antwoord, dus geen sleutel. De keuze werkt door op dag 2 (storm), dag 3 (water halen) en dag 4 (vertrekken).

Doorvragen

Wat is voor jou het belangrijkst, als je maar één ding mag kiezen?

Waarom kies je die plek? Noem een voordeel én een nadeel.

Geen vast antwoord

Toelichting

Een sterke uitleg weegt af ("de grot is ver van het wrak, maar water halen doe je elke dag").

Beoordelingscriteria

Noemt een voordeel en een nadeel van de eigen plek
Gebruikt een afstand uit de tabel of iets van de kaart (vloed, de bron, schepen zien)

Dag 2: Zon, regen of storm? 45 min

Kans als vaker en minder vaak. Eerst het weerspel met één dobbelsteen. Zon hoort bij 3 van de 6 ogen, regen bij 2, storm bij 1. De leerling voorspelt, speelt en vergelijkt. Een spel van een paar worpen wijkt vaak af van de verwachting: dat is juist het gesprek. Het kamp van dag 1 telt hier: het strand begint met 2 stammen, maar verliest er een bij storm.

Daarna Maak het spel eerlijker: Sem neemt zes sommen en geeft Noor er vijf. Het lijkt aardig, maar Noor moet twee keer zo vaak water halen (24 van de 36 worpen tegen 12). De kern: niet de sommen tellen, maar de worpen. Laat de leerling eerst echt spelen met de fiches, dan pas tellen in het rooster.

Vragen voor het gesprek

Kwam bij jou de zon het vaakst? Wat denk je dat er gebeurt als je nog 100 keer gooit?
Waarom moest Noor vaker water halen, terwijl Sem meer getallen had?
Hoe weet je zeker dat jouw nieuwe regel eerlijk is?

Kijk naar de dobbelsteen van het weer. Welk weer komt het vaakst?

A Zon

B Regen

C Storm

Antwoord: A (Zon)

Toelichting

Zon hoort bij 3 van de 6 ogen, regen bij 2 en storm bij 1.

Je gooit 12 keer. Hoe vaak verwacht je ongeveer zon?

Tip: Bij hoeveel van de 6 ogen is het zon? En 12 worpen zijn 2 keer 6 worpen.

Antwoord: 6 keer

Toelichting

Zon bij de helft van de ogen, dus ongeveer de helft van 12. In het echt gooi je net zo goed 4 of 8 keer zon.

Veelgemaakte fouten

3: denkt dat er bij 12 worpen evenveel zon komt als bij 6 worpen.
4: deelt 12 eerlijk over de drie soorten weer, alsof elk weer even vaak komt.

Houd je weerspel bij. Schrijf bij start hoeveel stammen je kamp heeft.

Geen vast antwoord

Toelichting

De meeste leerlingen hebben 10 stammen na 6 tot 9 dagen. Kijk of Stammen totaal klopt met de rij erboven, en of het kamp goed is verwerkt: het strand begint op 2 en gaat bij storm 1 omlaag.

Beoordelingscriteria

Ogen en weer passen bij de dobbelsteen van het weer
Het totaal klopt elke dag, ook bij storm op het strand

Na hoeveel dagen had je 10 stammen?

Uitwerking

Minstens 4 dagen (strand, alleen zon) of 5 (grot of heuvel). Vergelijk met klasgenoten.

Toelichting

Geen sleutel, het hangt van het eigen spel af.

Doorvragen

Wie was het snelst klaar? Was dat geluk, of kwam het door het kamp?

Hoeveel regendagen had je? Onthoud dit getal, op dag 3 heb je het nodig.

Uitwerking

Regen hoort bij 2 van de 6 ogen, dus ongeveer 1 op de 3 dagen.

Toelichting

Geen sleutel, het hangt van het eigen spel af.

Heeft Sem gelijk?

A Ja, na drie keer zon is storm aan de beurt.

B Nee, de dobbelsteen weet niet wat je eerder gooide.

C Ja, na elke keer zon wordt storm waarschijnlijker.

Antwoord: B (Nee, de dobbelsteen weet niet wat je eerder gooide.)

Toelichting

Elke worp begint opnieuw. De kans op storm is bij elke worp even groot.

Veelgemaakte fouten

Denkt dat de dobbelsteen het "eerlijk maakt" en uitkomsten inhaalt. Dat denken veel volwassenen ook.

Doorvragen

Gooi tot je 3 keer zon na elkaar hebt. Wat gooi je daarna? Probeer het een paar keer.

Maak het spel eerlijker

Tel je fiches. Wie moest het vaakst water halen? Bespreek met je klasgenoot of dat toeval was.

Toelichting

Meestal liggen er ongeveer twee keer zoveel oranje als blauwe fiches. Met 20 worpen kan het ook anders uitvallen.

Op hoeveel manieren kun je 7 gooien?

Antwoord: 6 manieren

Toelichting

1 en 6, 2 en 5, 3 en 4, 4 en 3, 5 en 2, 6 en 1: de schuine rij van 7 in het rooster.

Veelgemaakte fouten

3: telt 3 en 4 en 4 en 3 als dezelfde worp. Met twee dobbelstenen zijn het twee verschillende worpen.

Bij hoeveel van de 36 worpen moet Noor water halen?

Tip: Tel in het rooster de vakjes met 5, 6, 7, 8 en 9.

Antwoord: 24 worpen

Toelichting

5 (4 worpen), 6 (5), 7 (6), 8 (5) en 9 (4): 4 + 5 + 6 + 5 + 4 = 24.

Bij hoeveel van de 36 worpen moet Sem water halen?

Antwoord: 12 worpen

Toelichting

2 (1), 3 (2), 4 (3), 10 (3), 11 (2) en 12 (1): samen 12. Of: 36 − 24 = 12.

Is Sems spel eerlijk?

A Ja, want Sem heeft meer getallen.

B Nee, Noor moet twee keer zo vaak water halen.

C Nee, Sem moet vaker water halen.

Antwoord: B (Nee, Noor moet twee keer zo vaak water halen.)

Toelichting

24 tegen 12 worpen. Sems getallen zijn de sommen die je weinig gooit.

Veelgemaakte fouten

Telt de sommen (6 tegen 5) in plaats van de worpen (12 tegen 24).

Maak het spel eerlijker. Bij welke sommen haalt Noor water, en bij welke Sem?

Geen vast antwoord

Toelichting

Bijvoorbeeld: Noor bij een even som (2, 4, 6, 8, 10, 12), Sem bij een oneven som. Of Noor bij 2 tot en met 6 en bij 11 en 12.

Doorvragen

Hoe weet je zeker dat het eerlijk is, zonder heel vaak te spelen?

Beoordelingscriteria

Elke som van 2 tot en met 12 hoort bij precies één kind
Allebei de kinderen hebben 18 worpen

Bij hoeveel van de 36 worpen haalt Noor water met jouw nieuwe regel?

Antwoord: 18 worpen

Toelichting

Bij elke eerlijke regel is het 18, de helft van 36. Een ander getal betekent dat de regel nog niet eerlijk is, of dat er verkeerd geteld is.

Dag 3: Genoeg voor iedereen 40 min

Hoeveel liter water hebben Noor en Sem samen nodig per dag?

Antwoord: 4 liter

Hoe vaak per dag moeten ze met de pan naar de bron?

Antwoord: 2 keer

Toelichting

4 liter, 2 liter per pan, dus 2 keer heen en terug.

Het kamp is op het strand. Hoeveel meter lopen ze per dag om water te halen? Tel heen én terug.

Tip: Kijk in je tabel van dag 1. Hoeveel vakjes is het strand van de bron?

Antwoord: 2.400 meter

Toelichting

6 vakjes is 600 meter heen, 1200 meter heen en terug. Twee keer per dag: 2400 meter.

Veelgemaakte fouten

1200: vergeet dat ze twee keer gaan, of telt alleen heen.
600: telt één keer heen.

Het kamp is in de grot. Hoeveel meter lopen ze dan per dag?

Antwoord: 400 meter

Toelichting

1 vakje: 100 meter heen, 200 heen en terug, twee keer per dag: 400 meter.

Hoeveel keer zo ver lopen ze per dag vanaf het strand als vanuit de grot?

Antwoord: 6 keer

Toelichting

2400 : 400 = 6. Wie het ziet, weet het al uit dag 1: 6 vakjes tegen 1 vakje.

Doorvragen

Hoeveel keer zo ver is het vanaf het strand als vanaf de heuvel? Kun je dat zien zonder te rekenen?

Op regendagen vangt het zeil 3 liter water. Dan hoeven ze minder vaak naar de bron.

Noor had in haar weerspel 4 regendagen. Voor hoeveel dagen drinken is dat regenwater genoeg?

Tip: Hoeveel liter is het? En hoeveel liter drinken ze samen per dag?

Antwoord: 3 dagen

Toelichting

4 × 3 = 12 liter. Ze drinken samen 4 liter per dag: 12 : 4 = 3 dagen.

Veelgemaakte fouten

12: stopt bij de liters.
6: deelt door 2 liter, wat één kind per dag drinkt.

Kijk in je logboek van dag 2. Hoeveel liter regenwater ving jij?

Uitwerking

Het is het aantal regendagen keer 3. Kijk of het past bij het antwoord op dag 2.

Toelichting

Geen sleutel, het hangt van het eigen spel af.

Noor en Sem eten elk 3 crackers per dag. Hoeveel dagen doen ze met de kist?

Antwoord: 6 dagen

Toelichting

Samen 6 per dag. 36 : 6 = 6 dagen.

Veelgemaakte fouten

12: deelt 36 door 3 en vergeet dat er twee kinderen eten.

De kist moet 9 dagen meegaan. Hoeveel crackers mag elk kind dan per dag eten?

Antwoord: 2 crackers

Toelichting

36 : 9 = 4 per dag voor hen samen, dus 2 per kind.

Veelgemaakte fouten

4: vergeet te verdelen over twee kinderen.

In het palmbos groeien kokosnoten. Eén kokosnoot vult net zo goed als 3 crackers.

Een verhoudingstabel. Wat onder elkaar staat, hoort bij elkaar.

Sem vindt 4 kokosnoten. Ze eten samen 4 crackers per dag. Hoeveel dagen langer hebben ze nu eten?

Tip: Maak eerst de verhoudingstabel af. Hoeveel crackers zijn 4 kokosnoten waard?

Antwoord: 3 dagen

Toelichting

4 kokosnoten = 12 crackers. 12 : 4 = 3 dagen langer.

Veelgemaakte fouten

4: één kokosnoot per dag, zonder de verhouding te gebruiken.
12: stopt bij het aantal crackers.

Vind jij Sems verdeling eerlijk? Bedenk een verdeling die jij eerlijk vindt en leg uit waarom.

Geen vast antwoord

Toelichting

Er is geen goed antwoord. Goede redenen gaan over wat iemand nodig heeft (wie sjouwt, heeft meer energie nodig) en over wat Noor doet (water halen, het logboek). Het verschil tussen gelijk en eerlijk is het gesprek waard.

Doorvragen

Noor haalt elke dag water. Telt dat ook als werk?
Is eerlijk hetzelfde als evenveel? Ken je een voorbeeld uit de klas?

Beoordelingscriteria

Geeft een eigen verdeling die klopt (samen 4 crackers per dag, of uitgelegd waarom het meer of minder mag)
Geeft een reden die verder gaat dan "evenveel", of legt uit waarom evenveel toch het eerlijkst is

Dag 4: Weg van Stormeiland 50 min

Meten en plannen. Eerst het vlot: 10 stammen van 25 cm breed, elke stam draagt 10 kilo. Dan de wind: een westenwind komt uit het westen en duwt het vlot naar het oosten. Veel kinderen denken het omgekeerde. Het kamp van dag 1 telt bij het wachten op de wind: de heuvel mag twee keer gooien, het strand begint een ochtend later (het vlot moet naar de oostkust). Op de zeekaart (1 cm is 1 km) meet de leerling twee routes met een liniaal: route A recht over (8 km, door de stroming) en route B langs de zandbank (5 + 5 = 10 km).

Het vluchtplan is het eindproduct. Een plan om te blijven en gezien te worden is net zo goed, als het onderbouwd is.

Vragen voor het gesprek

Waar komt een westenwind vandaan? Waar duwt hij je heen?
Welke route koos je? Was de kortste route ook de beste?
Wat zou jij in het echt doen, vertrekken of blijven?

Hoe breed is het vlot?

Antwoord: 250 cm

Toelichting

10 × 25 = 250 cm, dus 2,5 meter.

Veelgemaakte fouten

300: neemt de lengte van een stam.
35: telt 10 en 25 op.

Hoeveel kilo kunnen de 10 stammen samen boven water houden?

Antwoord: 100 kilo

Noor, Sem en de kist gaan mee. Hoeveel liter water mag er nog mee, zonder boven de 80 kilo te komen?

Antwoord: 10 liter

Toelichting

30 + 35 + 5 = 70 kilo. 80 − 70 = 10 kilo, en dat is 10 liter water.

Veelgemaakte fouten

30: rekent met 100 kilo in plaats van 80.

Doorvragen

Is 10 liter genoeg voor een tocht van een paar uur? Hoeveel zou je echt meenemen?

De haven ligt in het oosten. Bij welke wind drijft het vlot vanzelf naar de haven?

A Oostenwind

B Westenwind

C Noordenwind

D Zuidenwind

Antwoord: B (Westenwind)

Toelichting

Een westenwind komt uit het westen en duwt naar het oosten.

Veelgemaakte fouten

Oostenwind: denkt dat een wind heet naar waar hij heen waait.

Is de kans op westenwind groter of kleiner dan de kans dat je moet wachten?

A Groter

B Even groot

C Kleiner

Antwoord: C (Kleiner)

Toelichting

Westenwind hoort bij 2 van de 6 ogen, wachten bij 4. Je moet dus vaker wachten dan vertrekken.

Doorvragen

Wie op de heuvel woont, mag twee keer gooien en de beste worp kiezen. Wordt de kans om te vertrekken dan groter? Waarom?

Gooi elke ochtend met één dobbelsteen tot je westenwind hebt. Denk aan je kamp! Hoeveel ochtenden moest je wachten?

Uitwerking

Meestal 1 tot 3 ochtenden; vanaf de heuvel vaak minder, vanaf het strand één meer. Het getal hoort terug te komen in het vluchtplan.

Toelichting

Geen sleutel, het hangt van het eigen spel af.

Dit is de zeekaart van Noor. 1 cm op de kaart is 1 km op zee. Er zijn twee routes van de oostkust naar de haven. Meet ze met je liniaal, van stip tot stip.

Hoeveel kilometer is route A?

Antwoord: 8 km

Toelichting

Op de kaart 8 cm. Laat de liniaal bij 0 beginnen, niet bij de rand.

Veelgemaakte fouten

9: begint te meten bij 1 op de liniaal, of bij de rand van de liniaal.

Hoeveel kilometer is route B? Meet beide stukken en tel ze op.

Antwoord: 10 km

Toelichting

Twee stukken van 5 cm: 5 + 5 = 10 km.

Veelgemaakte fouten

8: meet recht van begin tot eind in plaats van langs de zandbank.

Het vlot vaart 2 km per uur. Hoeveel uur duurt route A?

Antwoord: 4 uur

Toelichting

8 : 2 = 4 uur.

Hoeveel uur duurt route B?

Antwoord: 5 uur

Toelichting

10 : 2 = 5 uur. Route B is langer, maar op de zandbank kun je uitrusten.

Schrijf de laatste bladzijde van het logboek: jullie vluchtplan. Vertrek je met het vlot, of blijf je en maak je een signaal? Schrijf op wat je doet, wanneer, welke route of plek, wat er meegaat en waarom het veilig is.

Geen vast antwoord

Toelichting

Een plan om te blijven is net zo goed als een vlotplan, als het onderbouwd is. Route B is langer maar veiliger; route A is korter maar gaat door de stroming. Allebei te verdedigen.

Doorvragen

Wat is het grootste gevaar van jouw plan? Hoe maak je dat kleiner?
Zou je met jouw plan in het echt vertrekken? Wat zouden Noor en Sem zeggen?

Beoordelingscriteria

Een duidelijke keuze: vertrekken met het vlot, of blijven en gezien worden
Gebruikt getallen uit de dagen ervoor: een route met afstand en tijd, of wat het kamp en het weer betekenen
Noemt het weer of de wind: bijvoorbeeld alleen vertrekken bij westenwind en geen storm
Denkt aan veiligheid en wat er meegaat (water, eten, binnen 80 kilo), of aan hoe je gezien wordt (vuur, een groot teken op het strand)